Hệ miễn dịch là gì? Những điều bạn chưa biết về hệ miễn dịch

Hệ thống miễn dịch như một lớp áo giáp bảo vệ cơ thể khỏi những vi khuẩn, virus, ký sinh trùng,… đang tìm cách xâm nhập cơ thể của chúng ta hằng ngày. Nhờ có hệ miễn dịch mà cơ thể phòng tránh được những mầm mống gây bệnh và được khỏe mạnh. Bài viết sau đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về hệ miễn dịch, cũng như cách thức hoạt động và những cách để tăng cường miễn dịch cho cơ thể.

Hệ miễn dịch là gì?

Hệ miễn dịch của cơ thể là một mạng lưới phức tạp, bao gồm các mô, tế bào, protein và một vài cơ quan trong cơ thể. Mạng lưới tế bào và mô rộng lớn này sẽ liên tục tìm kiếm kẻ xâm lược, sau đó, loại bỏ chúng ra khỏi cơ thể, bảo vệ cơ thể luôn được an toàn.

Theo nhiều nghiên cứu, hệ miễn dịch ở người gồm 2 loại chính:                                                                                         

  • Miễn dịch tự nhiên: Thường được xem như tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại vi sinh vật gây bệnh xâm nhập cơ thể như da, lớp nhầy ở cổ họng hoặc ruột.
  • Miễn dịch thích ứng: Thường được xem là hàng rào bảo vệ thứ hai hay bộ nhớ miễn dịch, vì khi cơ thể tiếp xúc với những mầm bệnh khác nhau, nó sẽ lưu lại và sản xuất kháng thể cho những mầm bệnh đó. 

Cách hệ miễn dịch hoạt động trong cơ thể con người

Môi trường xung quanh luôn tồn tại rất nhiều vi trùng và chúng luôn tìm cách để gây hại cho cơ thể. Nếu như không có hệ thống miễn dịch, cơ thể của bạn sẽ suy yếu và rất dễ nhiễm bệnh. Sau đây là cách mà hệ miễn dịch hoạt động để bảo vệ cơ thể chúng ta.

Đối với hệ miễn dịch tự nhiên

Miễn dịch tự nhiên hay bẩm sinh là hàng phòng thủ đầu tiên, có vai trò ngăn chặn không cho vi trùng xâm nhập vào cơ thể. Thành phần của hệ miễn dịch này bao gồm da, các lớp dịch nhầy bao bọc các cơ quan giác quan như tai, mũi, hay các hàng rào hóa học như nước mắt, nước bọt, dịch vị trong dạ dày. Tuy nhiên, hệ miễn dịch bẩm sinh thường chỉ có tác dụng nhất định đối với việc xâm nhập và lây lan của vi trùng. 

Khi cơ thể vô tình tiếp xúc với các loại vi khuẩn, virus thông qua những vết thương, những giọt nước bắn ra từ việc hắt hơi, ho của người khác, bề mặt của da và các lớp chất nhầy sẽ tạo thành một hàng rào cơ học, không để vi trùng có thể xuyên qua. Các hàng rào hóa học như axit, enzyme cũng sẽ tạo ra những chất kháng khuẩn, không cho phép những vi trùng bám vào cơ thể và chúng có thể bị tiêu diệt ngay sau đó. 

hệ miễn dịch tự nhiên

Đối với hệ miễn dịch thích ứng

Trong khoảng thời gian từ bốn đến bảy ngày, nếu như hệ thống miễn dịch bẩm sinh không thể tiêu diệt những tác nhân gây hại, thì phản ứng miễn dịch thích ứng sẽ xảy ra. Điều này có nghĩa là hàng phòng thủ thích ứng cần mất nhiều thời gian hơn để có thể tìm ra được những tác nhân gây hại chính xác. Tuy nhiên, một khi cơ thể sản xuất kháng thể cho những mầm bệnh này thì chúng sẽ ghi nhớ và tái sử dụng cho các phản ứng miễn dịch sau đó.

Thành phần chủ yếu của hệ thống miễn dịch thích ứng bao gồm: 

Tế bào lympho T

Tế bào lympho T được sản xuất trong tủy xương, thuộc nhóm các tế bào bạch cầu, chịu trách nhiệm nhận diện, phá hủy, đào thải các tế bào bị nhiễm bệnh ra khỏi cơ thể. Khi một mầm bệnh được tìm thấy, các tế bào lympho T sẽ được nhân lên nhanh chóng và phát triển thành các tế bào chuyên biệt, tạo ra các phản ứng phòng thủ, tiêu diệt và loại bỏ các tác nhân ra khỏi cơ thể. 

Tế bào lympho B

Tế bào lympho B được xem là trụ cột của hệ miễn dịch thích ứng vì chúng tạo ra các kháng thể chuyên biệt dưới dạng protein hòa tan, dành riêng cho từng tác nhân gây hại (kháng nguyên). Những kháng thể này sẽ đóng những vai trò khác nhau trong phản ứng miễn dịch

  • Immunoglobulin G (IgG):  đánh dấu vi khuẩn để các tế bào khác có thể nhận ra và đối phó với chúng.
  • Immunoglobulin M (IgM): chuyên gia tiêu diệt vi khuẩn.
  • Immunoglobulin A (IgA): tập hợp trong chất lỏng như nước mắt hay nước bọt, nơi nó bảo vệ các cổng vào cơ thể.
  • Immunoglobulin E (IgE): giúp cơ thể  chống lại ký sinh trùng và là nguyên nhân gây ra dị ứng.
  • Immunoglobulin D (IgD): liên kết với tế bào lympho B, giúp khởi động các phản ứng miễn dịch.

Các kháng thể không thể giết chết các kháng nguyên, mà thường do các tế bào khác như thực bào đảm nhận công việc đó. 

Sự khác nhau giữa hệ miễn dịch tự nhiên và hệ miễn dịch thích ứng

Miễn dịch tự nhiên

Miễn dịch thích ứng

Đáp ứng không phụ thuộc kháng nguyên Đáp ứng phụ thuộc kháng nguyên
Đáp ứng tối đa tức thì Cần thời gian mới có thể đáp ứng tối đa
Không đặc hiệu kháng nguyên Đặc hiệu kháng nguyên
Không có trí nhớ miễn dịch Có trí nhớ miễn dịch

Sự khác nhau giữa hệ miễn dịch tự nhiên và hệ miễn dịch thích ứng

Hai bệnh lý liên quan đến hệ miễn dịch

Suy giảm miễn dịch: Bệnh lý do rối loạn hệ miễn dịch gây ra, làm gián đoạn khả năng miễn dịch của cơ thể, hệ miễn dịch không thể bảo vệ bạn trước những tác nhân gây bệnh.

Bệnh tự miễn: Các bệnh tự miễn là bệnh miễn dịch  bao gồm bệnh celiac, tiểu đường loại 1, viêm khớp dạng thấp và bệnh Graves thường  xảy ra do hệ miễn dịch mất khả năng phân biệt các kháng nguyên bên ngoài và tự kháng nguyên

Có thể bạn quan tâm: Cách nhận biết hệ miễn dịch kém

4 cách nâng cao hệ miễn dịch đơn giản với những thói quen hằng ngày

1. Chế độ ăn uống lành mạnh

Chế độ dinh dưỡng gồm nhiều trái cây và rau củ có thể giúp bạn bổ sung chất chống oxy hóa, tăng cường sức đề kháng cho cơ thể chống lại những mầm bệnh. Ngoài ra, chất xơ trong những thực phẩm này còn giúp nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột của bạn khỏe mạnh. Một hệ vi sinh đường ruột khỏe có thể giúp bạn tăng cường hệ miễn dịch vì hơn 70% hệ miễn dịch nằm ở ruột. 

Chế độ dinh dưỡng lành mạnh còn bao gồm việc nói không với những chất kích thích như rượu, bia. Những chất này có thể phá hủy hệ miễn dịch của bạn từ bên trong và gây ra nhiều căn bệnh nguy hiểm. 

Chế độ ăn uống lành mạnh tăng cường hệ miễn dịch

2. Ngủ đủ giấc mỗi ngày

Việc nghỉ ngơi đầy đủ có thể giúp bạn tăng cường khả năng miễn dịch và giảm tỷ lệ mắc bệnh. Trong một nghiên cứu gồm 64 người trưởng thành, khỏe mạnh thì những người có giấc ngủ ban đêm ít 6 giờ sẽ có khả năng bị cảm lạnh cao hơn những người ngủ đủ. 

Thời gian ngủ theo từng độ tuổi của mỗi người: 

  • Người trưởng thành: Nên ngủ 7 tiếng trở lên.
  • Thanh thiếu niên: Nên ngủ từ 8 đến 10 tiếng.
  • Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Nên ngủ hơn 14 tiếng mỗi ngày.

3. Tập thể dục đều đặn

Nếu như luyện tập ở cường độ cao có thể gây ức chế hệ miễn dịch, thì tập thể dục ở mức độ vừa phải lại có thể giúp bạn tăng cường sức đề kháng. Tập thể dục đều đặn và vừa phải có thể giúp cho các tế bào miễn dịch của bạn được tái tạo thường xuyên. Các bài tập vừa phải bao gồm đi bộ nhanh, đạp xe, chạy bộ, bơi lội… và bạn nên tập luyện ít nhất 150 phút mỗi tuần

4. Hạn chế tâm lý bị căng thẳng 

Căng thẳng kéo dài  ở người lớn sẽ làm các chức năng của tế bào miễn dịch bị mất cân bằng và có thể gây ức chế phản ứng miễn dịch ở trẻ em. Việc căng thẳng làm cơ thể sản xuất các hoocmon như cortisol và adrenaline nhiều hơn, làm suy yếu hệ thống miễn dịch. Các hoạt động có thể giúp bạn kiểm soát căng thẳng như thiền, viết nhật ký, yoga, thể thao…


Nguồn tham khảo:

How the immune system works – https://www.medicalnewstoday.com/articles/320101

The innate and adaptive immune systems – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279396/#

9 Ways to Boost Your Body’s Natural Defenses – https://www.healthline.com/nutrition/how-to-boost-immune-health

có thể bạn quan tâm

Nhiễm trùng đường ruột nên ăn gì tốt nhất?

Nhiễm trùng đường ruột là căn bệnh phổ biến thường xuất hiện ở nhiều lứa tuổi. Ngoài việc sử dụng

Dấu hiệu nhận biết nhiễm trùng đường ruột và cách chữa trị hiệu quả

Nhiễm trùng đường ruột từ lâu được xem là căn bệnh khá phổ biến mà hầu như cả người lớn

Top 5 thực phẩm tăng sức đề kháng hiệu quả nhất

Bổ sung các thực phẩm tăng sức đề kháng vào bữa ăn hàng ngày là một trong những cách đơn

Mách mẹ 5 cách tăng sức đề kháng cho trẻ phòng ngừa bệnh vặt

Thời gian gần đây, sức đề kháng và hệ miễn dịch đã trở thành vấn đề sức khỏe được quan

Vai trò của hệ vi sinh vật đường ruột và sức khỏe con người

Vi khuẩn thường được xem là có tác động xấu đến con người. Tuy nhiên, các vi khuẩn có lợi

3 điều mẹ không nên lơ là khi chọn thuốc tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ

Một khẩu phần ăn đủ dinh dưỡng bao gồm trái cây và rau, củ, quả là lý tưởng để nâng

Dùng thuốc tăng cường hệ miễn dịch đúng cách cho người lớn

Dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong hệ miễn dịch của cơ thể. Trong quá trình tiêu thụ

6 dấu hiệu hệ miễn dịch kém mà bạn cần biết

Hệ miễn dịch có thể được hình dung như một tấm khiên kiên cường giúp bảo vệ cơ thể trước

Vai trò của men vi sinh đối với hệ miễn dịch

Thời gian gần đây, nhiều nghiên cứu đã quan tâm đến vấn đề làm thế nào mà men vi sinh

Hệ miễn dịch là gì? Những điều bạn chưa biết về hệ miễn dịch

Hệ thống miễn dịch như một lớp áo giáp bảo vệ cơ thể khỏi những vi khuẩn, virus, ký sinh

(028) 38 123 166
Loading...