Hệ tiêu hóa và những điều bạn cần biết

Hệ tiêu hóa có tác động lớn đến chức năng hoạt động của cơ thể và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống hàng ngày. Mặt khác, hệ tiêu hóa có rất nhiều vai trò, từ sản xuất năng lượng cho cơ thể cho đến hấp thụ các chất dinh dưỡng, và thậm chí ảnh hưởng đến tâm lý và trạng thái cảm xúc của bạn. 

Để có hệ tiêu hóa khỏe mạnh, đầu tiên phải hiểu rõ về chức năng cũng như vai trò của từng bộ phận trong hệ tiêu hóa. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cho bạn những thông tin cơ bản và dễ hiểu nhất về hệ tiêu hóa con người, cũng như các cách cải thiện sức khỏe của hệ tiêu hóa

1. Cấu tạo và cách thức hoạt động của hệ tiêu hóa

Hệ tiêu hóa là gì? Hệ tiêu hóa là một nhóm các cơ quan có chức năng phân hủy thức ăn để hấp thụ các chất dinh dưỡng cần thiết cung cấp cho cơ thể. Các chất dinh dưỡng này được sử dụng như nhiên liệu để giữ cho tất cả các cơ quan trong cơ thể hoạt động. Những phần thức ăn được đưa vào trong cơ thể không thể tiêu hóa hoặc phân hủy sẽ được bài tiết ra khỏi cơ thể bằng những nhu động ruột. 

Vậy hệ tiêu hóa gồm những cơ quan nào? Dưới đây là các bộ phận của hệ tiêu hóa được liệt kê theo quá trình di chuyển của thức ăn trong cơ thể:

  • Miệng: quá trình tiêu hóa bắt đầu từ đây. Thức ăn được nhai, xé nhỏ trong miệng và enzym trong nước bọt bắt đầu tiêu hóa thức ăn. 
  • Thực quản: là một ống nằm trong cổ họng. Sau khi được nhai và nuốt, thức ăn đi xuống qua thực quản rồi tới dạ dày. Các cơ thực quản sẽ co lại để di chuyển thức ăn theo nhu động. 
  • Dạ dày: trong dạ dày, thức ăn được trộn với các axit và enzym được tiết ra từ thành dạ dày. Sau khi thức ăn được phân hủy hoàn toàn, nó được chuyển dọc theo ruột non.
  • Ruột non: là một ống dài, nơi hầu hết các loại vitamin và dưỡng chất được hấp thụ từ thức ăn vào máu. Nhiều enzym được tiết vào trong ruột non khi thức ăn được di chuyển qua đây để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tiêu hóa.
  • Ruột già: sau khi di chuyển qua ruột non, thức ăn được tiêu hóa một phần và chủ yếu ở dạng lỏng, đi qua van hồi tràng và đi vào ruột già. Ruột già là nơi hấp thụ nhiều nước từ chất thải, vì vậy mà ở phần cuối ruột già, chất thải trở nên rắn hơn. 
  • Trực tràng: nằm ở đoạn cuối ruột già và là nơi chứa phân. Khi trực tràng chứa đủ phân, nó sẽ ra tín hiệu cho não để đưa các chất thải ra khỏi cơ thể. 
  • Hậu môn: hậu môn có hai cơ vòng dùng để giữ phân bên trong cơ thể. Khi các cơ này được giãn một cách có chủ đích, phân sẽ được thải ra ngoài cơ thể.

Bất cứ ai trong chúng ta cũng đều đã từng trải qua những vấn đề với hệ thống tiêu hóa. Những triệu chứng thường thấy đó là: đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón. Tuy vậy, những triệu chứng này không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của bệnh lý nặng. Nhưng việc những triệu chứng này xảy ra với mật độ thường xuyên có thể là dấu hiệu của bệnh lý trong hệ tiêu hóa. Hãy cùng điểm qua một vài bệnh thường gặp của hệ tiêu hóa người ở dưới đây.

2. Các bệnh thường gặp của hệ tiêu hóa

Trào ngược dạ dày thực quản

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản có thể hiểu đơn giản là khi axit dạ dày trào ngược lên thực quản vượt quá giới hạn bình thường, khiến người bệnh khó chịu. Các triệu chứng thường thấy đó là nóng rát ở ngực hoặc phía trên vùng bụng, khó thở, khó nuốt, buồn nôn.

Hầu hết mọi người có thể tránh các triệu chứng của trào ngược dạ dày thực quản bằng cách tránh tiêu thụ các thức ăn hoặc đồ uống gây ra các triệu chứng trên và sử dụng những loại thuốc làm giảm sự sản xuất axit trong dạ dày hoặc giảm cảm giác nóng rát tại thực quản. 

Ngoài ra, thay đổi lối sống như thay đổi tư thế ngủ, kê cao đầu khi ngủ, không nằm xuống sau bữa ăn, tránh mặc quần áo bó sát và bỏ thuốc lá cũng giúp hỗ trợ cải thiện bệnh. Tuy vậy, một số trường hợp nặng hơn thì cần phải đi đến bác sĩ, có những thăm khám hệ tiêu hóa phù hợp, uống thuốc theo chỉ định hoặc thậm chí phải phẫu thuật. 

Viêm loét đại tràng

Viêm loét đại tràng là một trong các bệnh về hệ tiêu hóa phổ biến tại Việt Nam khi ước tính có khoảng 4 triệu người đã mắc phải căn bệnh này. Viêm loét đại tràng là tình trạng lớp lót bên trong đại tràng bị viêm nhiễm và tổn thương. Nếu tổn thương nhẹ thì gây ra niêm mạc sưng đỏ, thường bắt đầu tại trực tràng và lan dần lên trên. Khi các tế bào trên niêm mạc chết, nó sẽ hình thành các vết loét, chảy máy hoặc chảy mủ. 

Nguyên nhân chủ yếu của bệnh viêm loét đại tràng hiện nay là do thói quen và lối sống thiếu lành mạnh. Ngoài ra có các nguyên nhân khác như gen, các bệnh lý miễn dịch, hoặc các yếu tố môi trường độc hại. Nếu như bạn thường xuyên thấy các triệu chứng như đau quặn bụng, tiêu chảy, phân nhầy và có máu, sụt cân hay chán ăn thì hãy đi khám bác sĩ ngay lập tức. 

Sử dụng thuốc có thể ngăn chặn tình trạng viêm đại tràng. Trong trường hợp bệnh nặng hơn, có thể phải phẫu thuật cắt bỏ đại tràng để điều trị. 

Hội chứng ruột kích thích

Đây là một rối loạn thường gặp của hệ tiêu hóa gây co thắt, đau bụng, chướng bụng, đầy hơi, táo bón hay tiêu chảy. Hội chứng ruột kích thích rất hay gặp, có ảnh hưởng đến ruột già và là tình trạng mãn tính cần phải kiểm soát lâu dài. 

Tuy vậy, chỉ có số ít người bệnh có các triệu chứng và dấu hiệu nặng hơn so với bình thường. Khi bạn thấy các dấu hiệu như chảy máu trực tràng, đau bụng ngày càng nhiều và xảy ra vào ban đêm, hoặc sụt cân thì bạn cần đến các cơ sở y tế để thăm khám về tình trạng của mình. 

Nguyên nhân dẫn đến hội chứng ruột kích thích chưa được xác định rõ ràng. Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng có một vài yếu tố sẽ dẫn đến hội chứng này như: dị ứng thức ăn, stress, ức chế thần kinh, nhiễm khuẩn tiêu hóa, tác dụng phụ của thuốc kháng sinh hay thay đổi hormone.

Những cách điều trị hiện nay chủ yếu dựa vào việc bản thân người bệnh phải tự điều chỉnh chế độ ăn uống cũng như lối sống của mình. Người bệnh được khuyến cáo nên ăn ít chất béo, ăn nhiều chất xơ và tránh các đồ uống có chất kích thích như rượu, caffeine, chất làm ngọt nhân tạo và thực phẩm tạo nhiều gas. Ngoài ra nên kiểm soát stress và căng thẳng trong cuộc sống. 

3. Các tác nhân gây hại đối với hệ tiêu hóa

Vi khuẩn

Những thay đổi bất thường trong hệ tiêu hóa đươc gây ra bởi sử dụng kháng sinh, bệnh lý, căng thẳng, lão hóa, thói quen sinh hoạt xấu sẽ làm thay đổi thành phần cấu tạo của các vi khuẩn. Những vi khuẩn này sau đó sẽ ảnh hưởng đến chức năng của hệ tiêu hóa và gây hại ra các triệu chứng và bệnh lý cho cơ thể.

Vi khuẩn đường ruột chủ yếu gây ra các bệnh hệ tiêu hóa như tiêu chảy, táo bón, viêm ruột, viêm đại tràng. Mỗi loài vi khuẩn có thể gây bệnh trên các vị trí khác nhau của đường tiêu hóa.

Giun sán

Nhiễm giun sán là một trong những bệnh nhiễm ký sinh trùng phổ biến trên toàn thế giới. Giun, sán là các động vật đa bào, sống ký sinh trong cơ thể chủ yếu tại đường tiêu hóa như: tá tràng, ruột non, ruột già, hậu môn. Nhiễm giun, sán qua đường tiêu hóa chủ yếu do các thói quen kém vệ sinh như cắn móng tay, không rửa tay, ăn uống không vệ sinh,…

Các triệu chứng nhiễm giun sán có thể kể đến như suy dinh dưỡng, tay chân còi cọc, đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, ngứa hậu môn. Giun sán sử dụng chất dinh dưỡng cơ thể, ký sinh trong ruột có thể gây chảy máu, xuất huyết ruột hoặc gây cảm giác chán ăn, tiêu hóa kém, cơ thể tiều tụy và thiếu chất. Tẩy giun sán định kỳ sẽ giúp tiêu diệt giun sán, vệ sinh hệ tiêu hóa, giữ cho hệ tiêu hóa khỏe mạnh

Ăn uống không đúng cách

Một chế độ ăn và thói quen ăn uống không đúng cách cũng gây hại cho đường tiêu hóa. Việc ăn uống không đúng cách có thể bao gồm: vừa ăn vừa uống nước, thường xuyên bỏ bữa, ăn quá nóng, ăn quá nhanh, ăn trước khi ngủ, ăn uống không đúng giờ, ăn mất tập trung,…

Ăn quá nhiều trong một lần có thể dẫn đến trào ngược dạ dày hoặc đầy bụng, trong khi ăn quá nhanh sẽ làm dạ dày của bạn phình ra không kịp và gây nên tình trạng đau hoặc khó chịu tại dạ dày. Ngoài ra, việc thường xuyên bỏ bữa, hoặc ăn không đúng giờ sẽ gây nên các bệnh lý dạ dày như viêm loét dạ dày, đau dạ dày làm cho sức khỏe người bệnh suy giảm, mệt mỏi.

Thực phẩm có vấn đề

Thực phẩm ôi thiu, quá đát hoặc được chế biến không hợp vệ sinh có chứa các vi khuẩn hoặc độc tố của vi khuẩn gây hại cho hệ tiêu hóa. Khi tiêu thụ các loại thực phẩm có vấn đề, phản ứng hay xảy ra nhất đó là ngộ độc thực phẩm nhẹ, nặng thì có thể dẫn đến suy đa tạng và tử vong. 

Ngoài ra, thường xuyên tiêu thụ các loại thực phẩm bẩn, không rõ nguồn gốc cũng là nguyên nhân của các bệnh nguy hiểm như viêm đường ruột, viêm đại tràng hay thậm chí ung thư. 

4. Cách tăng cường hệ tiêu hóa khỏe mạnh mỗi ngày

Sử dụng thực phẩm lành mạnh

Những loại thực phẩm tốt cho hệ tiêu hóa bao gồm các loại rau, củ, trái cây, các chất xơ hòa tan và không hòa tan. Chất xơ hòa tan có trong thực phẩm như yến mạch, lúa mạch, các loại hạt, và đậu sẽ hỗ trợ cho hệ tiêu hóa hấp thụ nước. Còn chất xơ không hòa tan tìm thấy trong cám lúa mì, rau và ngũ cốc nguyên hạt sẽ giữ cho mọi thứ di chuyển đều qua ống tiêu hóa. 

Luyện tập thể thao

Thường xuyên luyện tập thể dục là một trong những cách tốt nhất để cải thiện hệ tiêu hóa của bạn. Hoạt động giúp cho thức ăn được di chuyển dễ dàng qua đường tiêu hóa, hỗ trợ việc tiêu hóa thức ăn. 

Một nghiên cứu ở người khỏe mạnh cho thấy rằng hoạt động thể thao nhẹ nhàng như đạp xe hay đi bộ làm tăng thời gian vận động của ruột lên gần 30%. Một nghiên cứu khác trên các bệnh nhân bị táo bón chỉ ra rằng việc đi bộ 30 phút hàng ngày cải thiện triệu chứng táo bón đáng kể. 

Sử dụng men vi sinh

Men vi sinh là chế phẩm có chứa các vi sinh vật có lợi cho hệ tiêu hóa. Chúng giúp cho cơ thể khỏe mạnh bằng cách cải thiện cân bằng của hệ tạp khuẩn ruột. Thêm nữa, men vi sinh có thể tăng cường hấp thụ chất dinh dưỡng, hỗ trợ chức năng hệ tiêu hóa, bảo vệ ruột già và tăng cường hệ thống miễn dịch của bạn. 

Các sản phẩm men vi sinh tiên tiến được sử dụng hiện nay không chỉ bao gồm các lợi khuẩn mà còn có các nấm men như Saccharomyces boulardii. Nấm men Saccharomyces boulardii có tác dụng cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ức chế sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh và tăng cường hoạt động của men tiêu hóa. 

Với rất nhiều ưu điểm vượt trội đã được chứng minh qua các nghiên cứu lâm sàng, nấm men vi sinh Saccharomyces boulardii được 3 tổ chức lớn, uy tín trong nước và quốc tế, bao gồm Hiệp hội Tiêu hóa Gan mật và Dinh dưỡng Nhi khoa Châu âu (ESPGHAN), Tổ chức Tiêu hóa Thế giới (WGO) và Hội Nhi khoa Việt Nam khuyến cáo sử dụng trong các rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy cấp, tiêu chảy do kháng sinh, tiêu chảy do du lịch, hội chứng ruột kích thích, viêm đại tràng,…

Trên đây chúng ta đã đề cập đến cấu tạo, chức năng và các tác nhân gây hại cho hệ tiêu hóa. Để có một hệ tiêu hóa khỏe mạnh, quan trọng nhất vẫn là một chế độ ăn uống và sinh hoạt điều độ, giảm thiểu các áp lực của cuộc sống. 


Nguồn tham khảo:

Impacts of Gut Bacteria on Human Health and Diseases – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4425030/

5 Ways to Keep Your Digestive System Healthy – https://blog.doctorondemand.com/5-ways-to-keep-your-digestive-system-healthy-192a7555d28c

11 Tips for Better Digestive Health – https://www.everydayhealth.com/digestive-health/tips-for-better-digestive-health/

có thể bạn quan tâm

Top 5 thực phẩm tăng sức đề kháng hiệu quả

Bổ sung các thực phẩm tăng sức đề kháng vào bữa ăn hàng ngày là một trong những cách đơn

Mách mẹ 5 cách tăng sức đề kháng cho trẻ phòng ngừa bệnh vặt

Thời gian gần đây, sức đề kháng và hệ miễn dịch đã trở thành vấn đề sức khỏe được quan

Vai trò của hệ vi sinh vật đường ruột và sức khỏe con người

Vi khuẩn thường được xem là có tác động xấu đến con người. Tuy nhiên, các vi khuẩn có lợi

3 điều mẹ không nên lơ là khi chọn thuốc tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ

Một khẩu phần ăn đủ dinh dưỡng bao gồm trái cây và rau, củ, quả là lý tưởng để nâng

Dùng thuốc tăng cường hệ miễn dịch đúng cách cho người lớn

Dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong hệ miễn dịch của cơ thể. Trong quá trình tiêu thụ

6 dấu hiệu hệ miễn dịch kém mà bạn cần biết

Hệ miễn dịch có thể được hình dung như một tấm khiên kiên cường giúp bảo vệ cơ thể trước

Vai trò của men vi sinh đối với hệ miễn dịch

Thời gian gần đây, nhiều nghiên cứu đã quan tâm đến vấn đề làm thế nào mà men vi sinh

Hệ miễn dịch là gì? Những điều bạn chưa biết về hệ miễn dịch

Hệ thống miễn dịch như một lớp áo giáp bảo vệ cơ thể khỏi những vi khuẩn, virus, ký sinh

11 thực phẩm tăng cường hệ miễn dịch bạn không thể bỏ qua

Bổ sung cho cơ thể những thực phẩm tăng cường hệ miễn dịch là một trong những biện pháp bảo

Dấu hiệu nhận biết và cách cải thiện hệ tiêu hóa kém

Ruột được ví như bộ não thứ hai của cơ thể. Một hệ tiêu hóa kém, một đường ruột không

(028) 38 123 166
Loading...